Sampah E-Waste Makin Bertimbun — Apa Yang Orang Ramai Perlu Buat di Malaysia?

Telefon lama yang tersimpan dalam laci. Laptop yang dah tak boleh on. Pencetak yang dah berkarat dalam stor. Semua benda ni nampak macam sampah biasa tapi sebenarnya ia adalah e-waste yang tidak boleh dibuang sesuka hati.

Ramai orang tidak sedar bahawa membuang peralatan elektronik ke dalam tong sampah biasa adalah perbuatan yang mencemar alam sekitar dan, bagi syarikat, boleh menyalahi undang-undang Malaysia. Malah, Jabatan Alam Sekitar (DOE) Malaysia menganggarkan negara kita menjana 24.5 juta unit e-waste pada tahun 2025 dan sebahagian besar masih belum dilupuskan dengan betul.

Jadi apa yang orang ramai sepatutnya buat? Artikel ini akan terangkan dengan jelas pilihan yang ada, cara yang betul, dan di mana anda boleh mulakan.

Kenapa E-Waste Tidak Boleh Dibuang Macam Sampah Biasa?

Peralatan elektronik mengandungi bahan kimia berbahaya seperti plumbum, merkuri, kadmium, arsenik, dan berilium. Apabila peranti ini dibuang ke tapak pelupusan biasa atau dibakar secara terbuka, bahan-bahan toksik ini akan meresap ke dalam tanah dan mencemari sumber air bawah tanah. Kesannya tidak nampak dengan segera, tapi ia boleh memberi kesan jangka panjang kepada kesihatan manusia dan ekosistem sekitar.

Selain itu, menurut Majlis Keselamatan Negara (MKN), 83% sisa buangan di Malaysia dibuang ke tapak pelupusan yang dijangka akan mencapai kapasiti maksimum tidak lama lagi. Tambahan e-waste yang tidak diurus dengan betul akan mempercepatkan lagi krisis ini.

Oleh sebab itu, sama ada anda seorang individu atau sebuah syarikat, cara anda melupuskan e-waste memberi impak nyata kepada persekitaran kita.

Apa Yang Orang Ramai Boleh Buat Dengan E-Waste?

Berita baiknya, terdapat beberapa pilihan yang mudah dan bertanggungjawab untuk orang ramai melupuskan e-waste di Malaysia. Bergantung kepada jenis peranti dan kondisinya, pilihan yang sesuai mungkin berbeza-beza.

1. Hantar ke Pusat Pengumpulan E-Waste Berdaftar

Ini adalah pilihan paling mudah untuk individu dan isi rumah. Di Selangor sahaja terdapat 57 pusat pengumpulan e-waste berdaftar yang dilesen oleh Jabatan Alam Sekitar. Pusat-pusat ini menerima pelbagai jenis e-waste isi rumah termasuk telefon bimbit, komputer riba, televisyen, peti sejuk, pendingin hawa, dan mesin basuh.

Untuk mengetahui lokasi pusat pengumpulan terdekat, gunakan aplikasi MyEwaste yang dibangunkan oleh DOE Malaysia. Aplikasi ini boleh dimuat turun secara percuma dan memaparkan semua pusat pengumpulan berdaftar mengikut lokasi anda. Sebagai alternatif, semak terus di laman web ewaste.doe.gov.my.

2. Ambil Bahagian dalam Program Pengumpulan E-Waste Selangor

Kerajaan Negeri Selangor telah melancarkan Program Pengurusan dan Pengutipan Sisa Elektrik dan Elektronik pada Julai 2024. Program ini menganjurkan pengumpulan e-waste pada hari Sabtu terakhir setiap bulan di lokasi tumpuan orang ramai di seluruh Selangor termasuk di stesen minyak dan pasaraya terpilih.

Ini bermakna anda tidak perlu pergi jauh untuk melupuskan e-waste dengan betul. Ikuti saluran rasmi Jabatan Alam Sekitar Selangor untuk mendapatkan maklumat terkini tentang lokasi dan tarikh program pengumpulan terdekat.

3. Serahkan kepada Pengitar Semula Bertauliah

Untuk e-waste dalam jumlah yang lebih besar terutama bagi syarikat, pejabat, atau perniagaan, cara terbaik adalah menghubungi pusat kitar semula atau vendor e-waste yang berlesen DOE secara terus. Vendor yang bertauliah akan datang ke premis anda untuk membuat kutipan, mengendalikan semua dokumentasi yang diperlukan, dan memastikan e-waste dilupuskan mengikut piawaian yang ditetapkan.

Taztech Sdn Bhd menyediakan perkhidmatan kutipan dan pengangkutan e-waste untuk syarikat di Shah Alam, Selangor, dan seluruh Klang Valley lengkap dengan dokumentasi DOE dan Certificate of Disposal.

4. Derma atau Jual Semula Jika Masih Berfungsi

Sebelum melupuskan mana-mana peranti, tanya dahulu adakah ia masih berfungsi? Jika ya, peranti tersebut mungkin masih bernilai kepada orang lain. Komputer lama yang masih boleh dihidupkan mungkin berguna kepada NGO, sekolah, atau individu yang memerlukan.

Walau bagaimanapun, pastikan semua data peribadi dipadamkan sepenuhnya sebelum serahkan kepada mana-mana pihak. Bagi syarikat pula, proses pemusnahan data bersijil adalah wajib dilakukan sebelum mana-mana peranti diserahkan sama ada untuk dermaan, jualan semula, atau pelupusan.

5. Gunakan Program Pertukaran (Trade-In) dari Pengeluar

Sesetengah pengeluar dan peruncit elektronik menawarkan program pertukaran di mana anda boleh menyerahkan peranti lama dan mendapat diskaun atau kredit untuk pembelian baru. Bagi syarikat yang mempunyai aset IT lama dalam kuantiti besar, proses ini boleh dioptimumkan lagi melalui program asset remarketing yang menawarkan pulangan lebih tinggi berbanding trade-in biasa.

Jenis E-Waste Yang Boleh dan Tidak Boleh Dihantar ke Pusat Pengumpulan Biasa

Tidak semua e-waste diterima di semua pusat pengumpulan. Penting untuk tahu perbezaan ini supaya anda tahu ke mana hendak pergi.

Jenis E-Waste	Pusat Pengumpulan Isi Rumah	Vendor Berlesen DOE (Syarikat)
Telefon bimbit & tablet	Ya — diterima	Ya — dengan pemusnahan data
Komputer riba & desktop	Ya — diterima	Ya — dengan pemusnahan data
Televisyen & monitor	Ya — diterima	Ya
Peti sejuk & pendingin hawa	Ya — pusat terpilih sahaja	Ya
Server & peralatan rangkaian	Tidak — perlu vendor berlesen	Ya — wajib melalui vendor DOE
Hard disk & storan data	Tidak disyorkan — risiko data	Ya — dengan pemusnahan data wajib
Bateri industri & UPS	Tidak — perlu vendor berlesen	Ya — wajib melalui vendor DOE

Tanggungjawab Undang-Undang — Lebih Ketat untuk Syarikat

Bagi individu dan isi rumah, tiada denda khusus yang dikenakan secara peribadi untuk membuang e-waste ke dalam tong sampah biasa tetapi ini tidak bermakna ia betul atau dibenarkan. Kesedaran dan tanggungjawab moral tetap penting.

Bagi syarikat pula, situasinya jauh berbeza. Di bawah Environmental Quality (Scheduled Wastes) Regulations 2005, e-waste yang dihasilkan oleh syarikat diklasifikasikan sebagai Scheduled Waste Kod SW110 dan wajib dilupuskan melalui saluran berlesen DOE. Kegagalan berbuat demikian boleh menyebabkan denda sehingga RM10 juta dan penjara sehingga 5 tahun di bawah Environmental Quality (Amendment) Act 2024.

Tambahan pula, syarikat yang menyimpan data pelanggan atau pekerja dalam peranti yang dilupuskan tanpa pemusnahan data yang betul juga terdedah kepada risiko di bawah PDPA Malaysia. Oleh itu, syarikat perlu memastikan setiap peranti melalui proses pemusnahan data yang bersijil sebelum diserahkan kepada mana-mana pihak.

Apa Yang Syarikat di Selangor Perlu Buat Sekarang?

Jika syarikat anda berada di Shah Alam, Subang Jaya, Petaling Jaya, atau mana-mana kawasan Selangor dan Klang Valley, dan ada peralatan IT lama yang perlu dilupuskan, langkah terbaik adalah menghubungi vendor e-waste berlesen secara terus.

Taztech Sdn Bhd menyediakan penyelesaian lengkap untuk syarikat dari kutipan aset, pemusnahan data bersijil, refurbishment dan jualan semula, hingga ke asset remarketing untuk aset yang masih bernilai. Semua proses disertakan dengan dokumentasi DOE yang lengkap. Hubungi kami hari ini untuk konsultasi dan sebut harga percuma.

Soalan Lazim (FAQ)

Di mana saya boleh buang telefon lama dan laptop lama di Selangor?

Terdapat 57 pusat pengumpulan e-waste berdaftar di Selangor. Gunakan aplikasi MyEwaste atau layari ewaste.doe.gov.my untuk cari pusat pengumpulan terdekat. Kerajaan Negeri Selangor juga menganjurkan program pengumpulan pada hari Sabtu terakhir setiap bulan di lokasi tumpuan orang ramai.

Bolehkah saya buang e-waste isi rumah ke dalam tong kitar semula biasa?

Tidak disyorkan. Tong kitar semula biasa tidak direka untuk mengendalikan bahan berbahaya yang terdapat dalam e-waste. E-waste perlu dihantar ke pusat pengumpulan berdaftar atau pengitar semula bertauliah yang boleh memprosesnya dengan cara yang selamat dan mesra alam.

Adakah ada caj untuk menghantar e-waste ke pusat pengumpulan?

Kebanyakan pusat pengumpulan e-waste isi rumah menerima peranti tanpa sebarang caj. Walau bagaimanapun, untuk e-waste dalam kuantiti besar atau jenis industri, caj mungkin dikenakan bergantung kepada jenis peranti dan vendor yang dipilih. Hubungi Taztech untuk mendapatkan sebut harga percuma.

Apakah risiko jika syarikat buang e-waste tanpa melalui vendor berlesen?

Syarikat boleh dikenakan denda sehingga RM10 juta dan penjara sehingga 5 tahun di bawah Environmental Quality (Amendment) Act 2024. Selain itu, jika peranti mengandungi data yang tidak dimusnahkan dengan betul, syarikat terdedah kepada risiko tuntutan di bawah PDPA Malaysia. Pengarah syarikat boleh dipertanggungjawabkan secara peribadi.

Bolehkah syarikat dapat pulangan wang dari e-waste yang diserahkan?

Ya, untuk aset yang masih bernilai pasaran. Melalui proses asset remarketing dan refurbishment, syarikat boleh mendapat pulangan daripada peralatan IT lama yang masih berfungsi. Hubungi Taztech untuk penilaian percuma.

Apakah program e-waste kerajaan yang boleh dimanfaatkan orang ramai di Selangor?

Kerajaan Negeri Selangor telah melancarkan Program Pengurusan dan Pengutipan E-Waste Peringkat Negeri Selangor pada Julai 2024. Program ini menganjurkan pengumpulan e-waste pada hari Sabtu terakhir setiap bulan, termasuk di stesen minyak dan pasaraya terpilih di seluruh Selangor. Ikuti saluran rasmi JAS Selangor untuk maklumat terkini.

===========

Rujukan: DOE Malaysia — E-Waste Portal · Dewan Negeri Selangor 2025 · MKN — E-Waste di Malaysia 2024 · Environmental Quality (Amendment) Act 2024