=============

Apa Itu E-Waste?

=============

Setiap kali anda menukar telefon baru, membuang laptop lama, atau menggantikan pencetak pejabat yang rosak anda sebenarnya sedang menghasilkan e-waste.

Masalahnya, kebanyakan orang tidak tahu apa itu e-waste, apa bahayanya, dan yang paling penting apa yang sepatutnya dilakukan dengannya. Akibatnya, e-waste dibuang sewenang-wenangnya ke dalam tong sampah biasa, diserahkan kepada pihak yang tidak bertauliah, atau lebih buruk lagi, dibiar bertimbun dalam stor tanpa sebarang tindakan.

Artikel ini akan terangkan dengan jelas apa itu e-waste, kenapa ia menjadi isu besar di Malaysia, dan apa yang perlu syarikat anda lakukan untuk mengurus e-waste dengan betul.

Definisi E-Waste — Apa Sebenarnya Ia?

E-waste, atau nama penuhnya electronic waste (sisa elektronik), merujuk kepada sebarang peralatan elektrik atau elektronik yang sudah tamat hayat kegunaannya. Ini bermakna peranti yang sudah rosak, lapuk, atau tidak lagi digunakan sama ada oleh individu mahupun syarikat.

Dalam konteks Malaysia, Jabatan Alam Sekitar (DOE) Malaysia mengklasifikasikan e-waste sebagai Scheduled Waste (Sisa Berjadual) di bawah Kod SW110 mengikut Environmental Quality (Scheduled Wastes) Regulations 2005. Ini bermakna e-waste bukan sampah biasa ia adalah bahan berbahaya yang dikawal selia oleh undang-undang.

Dengan kata lain, cara anda buang e-waste adalah tanggungjawab undang-undang, bukan sekadar pilihan peribadi.

Contoh-Contoh E-Waste Yang Paling Biasa

Ramai yang menyangka e-waste hanya melibatkan komputer dan telefon. Hakikatnya, skopnya jauh lebih luas daripada itu. Berikut adalah kategori e-waste yang paling biasa ditemui di pejabat dan premis syarikat:

Kategori	Contoh Peralatan	Mengandungi Bahan Berbahaya?
Komputer & Laptop	Desktop, notebook, workstation, thin client	Ya plumbum, kadmium, merkuri
Peranti Mudah Alih	Telefon pintar, tablet, smartwatch	Ya bateri lithium, kobalt
Peralatan Pejabat	Pencetak, pengimbas, projektor, faks	Ya dakwat bertoksik, kapasitor
Server & Rangkaian	Server rack, router, switch, firewall	Ya PCB, logam berat
Penyimpanan Data	HDD, SSD, pita simpanan, USB drive	Ya dan mengandungi data sensitif
Bateri & UPS	Bateri lithium-ion, lead-acid UPS	Ya asid plumbum, elektrolit berbahaya

 

Perkara yang perlu anda faham ialah semua item dalam senarai di atas adalah SW110 Scheduled Waste. Ia tidak boleh dibuang ke dalam tong sampah biasa, tidak boleh diserahkan kepada pengumpul besi buruk biasa, dan tidak boleh ditinggalkan begitu sahaja.

Kenapa E-Waste Menjadi Isu Besar di Malaysia?

Angkanya cukup mengejutkan.

Menurut DOE Malaysia, negara kita dijangka menjana 24.5 juta unit e-waste pada tahun 2025  meningkat daripada 23.8 juta unit pada 2024. Untuk memberi gambaran yang lebih jelas, Malay Mail melaporkan bahawa Malaysia telah menjana hampir 2.62 juta tan metrik e-waste dalam tempoh 19 tahun jumlah yang cukup untuk memenuhi tiga suku bahagian Menara Petronas.

Yang lebih membimbangkan, kadar kitar semula e-waste di Malaysia masih rendah. Secara global pula, Global E-Waste Monitor 2024 melaporkan bahawa hanya 22.3 peratus daripada e-waste dunia dikitar semula secara selamat dan bertanggungjawab.

Jadi, ke mana perginya 77.7 peratus yang selebihnya? Sebahagian besar berakhir di tapak pelupusan sampah biasa, dibakar secara terbuka, atau diserahkan kepada sektor tidak formal dan semuanya menyebabkan pencemaran yang serius.

Bahaya E-Waste Kepada Kesihatan dan Alam Sekitar

Ini bukan sekadar isu “jaga alam sekitar” yang abstrak. Bahayanya sangat nyata dan boleh memberi kesan langsung kepada kesihatan manusia.

Peralatan elektronik mengandungi bahan-bahan toksik seperti plumbum (lead), merkuri, kadmium, arsenik, bromin, dan berilium. Apabila peranti ini dibuang ke tapak pelupusan biasa atau dibakar, bahan-bahan ini akan:

• Meresap ke dalam tanah dan mencemarkan air bawah tanah
• Memasuki rantaian makanan melalui tanaman dan hidupan akuatik
• Menyebabkan penyakit jantung dan paru-paru apabila gas toksik terhirup
• Meningkatkan risiko kanser, kerosakan buah pinggang, dan kerosakan sistem saraf
• Memberi kesan jangka panjang kepada kanak-kanak yang terdedah kepada kawasan tercemar

Oleh sebab itulah, kerajaan Malaysia mengklasifikasikan e-waste sebagai Scheduled Waste dan menguatkuasakan peraturan ketat untuk pengurusannya. Ini bukan birokrasi yang tidak perlu ia adalah perlindungan nyata untuk kesihatan awam.

Undang-Undang E-Waste di Malaysia — Apa Yang Syarikat Wajib Tahu

Bahagian ini adalah yang paling penting untuk pengurus syarikat, pengarah, dan pihak IT.

Di bawah Environmental Quality (Scheduled Wastes) Regulations 2005, syarikat yang menjana e-waste mempunyai tanggungjawab undang-undang yang jelas:

• Mendaftar dengan DOE sebagai penjana sisa berjadual
• Menyimpan e-waste dalam bekas berlabel yang mengikut piawaian DOE
• Menggunakan pengangkut dan kemudahan pelupusan yang berlesen DOE sahaja
• Melaporkan semua pergerakan sisa melalui portal eSWIS (Electronic Scheduled Waste Information System)
• Menyimpan rekod pelupusan sekurang-kurangnya 3 tahun

Dan inilah bahagian yang paling ramai syarikat terlepas pandang pindaan Environmental Quality (Amendment) Act 2024 telah menaikkan denda maksimum sebanyak 20 kali ganda. Pelanggar kini boleh dikenakan denda sehingga RM10 juta dan penjara 5 tahun. Lebih kritikal lagi, pengarah syarikat boleh dipertanggungjawabkan secara peribadi walaupun mereka mendakwa tidak terlibat secara langsung.

Ini bermakna membuang e-waste syarikat ke dalam tong sampah biasa, atau menyerahkan kepada vendor tidak berlesen, adalah risiko undang-undang yang sangat serius.

Cara Betul Mengurus E-Waste Syarikat di Malaysia

Berita baiknya ialah proses pengurusan e-waste yang betul tidak serumit yang disangka asalkan anda tahu langkah-langkahnya.

Pertama sekali, mulakan dengan inventori aset. Kenal pasti semua peralatan elektronik yang sudah tidak digunakan atau yang akan digantikan. Rekodkan jenama, model, nombor siri, dan status data dalam setiap peranti.

Seterusnya, lakukan pemusnahan data sebelum menyerahkan mana-mana peranti. Format biasa atau delete fail tidak mencukupi data masih boleh dipulihkan. Gunakan perkhidmatan pemusnahan data bersijil yang menggunakan kaedah data wiping, degaussing, atau pemusnahan fizikal bergantung kepada tahap sensitiviti maklumat anda.

Kemudian, hubungi vendor e-waste yang berlesen DOE untuk kutipan. Taztech menyediakan perkhidmatan kutipan dan pengangkutan e-waste terus dari premis syarikat anda di seluruh Selangor dan Klang Valley. Anda tidak perlu risau tentang logistik kami uruskan semuanya.

Selepas proses selesai, pastikan anda menerima Certificate of Disposal yang lengkap. Ini adalah dokumen rasmi yang membuktikan e-waste anda telah dilupuskan secara sah dan bertanggungjawab.

Untuk aset yang masih bernilai, proses ini boleh juga menjadi peluang untuk mendapatkan pulangan melalui asset remarketing atau refurbishment dan jualan semula bermakna syarikat anda boleh jana pendapatan sambil membuang aset lama dengan betul.

E-Waste dan Agenda ESG Syarikat Anda

Pengurusan e-waste bukan lagi sekadar pematuhan undang-undang. Ia kini menjadi sebahagian daripada agenda ESG (Environmental, Social, Governance) yang semakin penting dalam dunia perniagaan Malaysia.

Di bawah National Sustainability Reporting Framework (NSRF) Malaysia, syarikat tersenarai di Bursa Malaysia perlu mendedahkan data pengurusan e-waste mereka menjelang 2027. Ini bermakna dokumentasi yang lengkap termasuk Certificate of Disposal dan laporan inventori aset bukan sahaja diperlukan untuk pematuhan DOE, tetapi juga untuk laporan ESG tahunan syarikat.

Tambahan pula, syarikat yang mempunyai rekod pengurusan e-waste yang baik akan mendapat kelebihan dalam tender kerajaan, penilaian pelabur institusi, dan juga reputasi korporat secara keseluruhan. Dalam erti kata lain, mengurus e-waste dengan betul adalah pelaburan jangka panjang yang menguntungkan perniagaan anda.

Jika syarikat anda belum ada sistem pengurusan e-waste yang jelas, sekarang adalah masa yang tepat untuk bermula. Hubungi pasukan Taztech untuk konsultasi percuma dan kami akan bantu anda merancang proses pelupusan e-waste yang mematuhi DOE sepenuhnya.

Soalan Lazim Tentang E-Waste di Malaysia

Apa bezanya e-waste dengan sampah elektronik biasa?

E-waste secara teknikalnya adalah sampah elektronik — tetapi di Malaysia, ia diklasifikasikan sebagai Scheduled Waste (SW110) yang berbeza daripada sampah biasa dari segi undang-undang. Ini bermakna ia tidak boleh dibuang bersama sampah perbandaran dan mesti dilupuskan melalui saluran berlesen DOE.

=========

Adakah individu juga terikat dengan undang-undang e-waste Malaysia?

Secara teknikalnya, penguatkuasaan ketat lebih tertumpu kepada syarikat dan penjana industri. Walau bagaimanapun, individu digalakkan untuk menghantar e-waste ke pusat pengumpulan berdaftar DOE. Anda boleh semak senarai pusat pengumpulan berdaftar melalui portal ewaste.doe.gov.my.

=========

Apakah risiko membuang e-waste syarikat ke dalam tong sampah biasa?

Risiko undang-undang adalah besar denda sehingga RM10 juta dan penjara sehingga 5 tahun di bawah Environmental Quality (Amendment) Act 2024. Selain itu, jika peranti tersebut mengandungi data syarikat atau pelanggan, pembuangan tidak selamat boleh menyebabkan kebocoran data dan tuntutan di bawah PDPA Malaysia.

=========

Bagaimana nak tahu sama ada vendor e-waste yang saya guna berlesen DOE atau tidak?

Anda boleh semak status lesen mana-mana vendor e-waste melalui portal eSWIS DOE. Vendor berlesen akan mempunyai nombor lesen DOE yang boleh disahkan. Jangan sewenang-wenangnya percaya tuntutan lisan minta bukti bertulis.

=========

Berapa lama proses kutipan e-waste untuk syarikat?

Tempoh bergantung kepada kuantiti aset, lokasi, dan jenis perkhidmatan yang diperlukan. Untuk kutipan standard, proses dari pertanyaan hingga kutipan selesai biasanya mengambil masa 3 hingga 7 hari bekerja. Hubungi Taztech untuk mendapatkan anggaran masa yang lebih tepat berdasarkan keperluan anda.

=========

Apakah itu Certificate of Disposal dan kenapa ia penting?

Certificate of Disposal adalah dokumen rasmi yang dikeluarkan oleh vendor e-waste berlesen selepas proses pelupusan selesai. Dokumen ini membuktikan bahawa e-waste anda telah dilupuskan secara sah dan bertanggungjawab. Ia diperlukan untuk rekod audit DOE, pelaporan eSWIS, dan disclosure ESG syarikat. Simpan dokumen ini sekurang-kurangnya 3 tahun.

=========

Rujukan: DOE Malaysia — What is E-Waste · Portal eSWIS DOE · Malay Mail — E-Waste in Numbers 2025 · MIDA — E-Waste Recycling Market Malaysia